TRANSGRANICZNY SZLAK DOMINIKAŃSKI
RYS HISTORYCZNY ZAKONU DOMINIKANÓW (KAZNODZIEJSKIEGO)
NA TERENACH PÓŁNOCNO - WSCHODNIEJ POLSKI I NA LITWIE
Pierwsi misjonarze dominikańscy latach 40 - tych XIII w. objęli swą działalnością ziemie Jaćwingów, a na terenie Litwy pojawili się około 1250 r. Około 1321 r. Wielki Książę Gedymin wybudował w Wilnie kościoły dominikanom i franciszkanom. W połowie XV w. powstał pierwszy klasztor w Wilnie. Drugi klasztor posadowiono w 1624 r. na Łukiszkach.
W końcu XVII w. zbudowano kościół i klasztor w Liszkowie (Liśkiava), gdzie dominikanie pracowali ponad 100 lat. W XVII w. na terenie obecnego województwa podlaskiego powstały kolejno klasztory: w Sejnach, Krasnymborze, Różanymstoku i Choroszczy. Klasztory dominikańskie były ostojami życia duchowego, materialnego i oświatowego mieszkańców.
Dominikanie przyczynili się do rozwoju gospodarczego i oświaty na terenach, na których prowadzili działalność duchową. W pierwszej połowie XIX w. zarówno władze carskiej Rosji, jak i Prus, na terenie których mieściły się wymienione klasztory, doprowadziły do ich likwidacji.
Zwiedzając transgraniczny szlak dominikański, opisane miejsca i obiekty, odkryjemy ciekawe fragmenty naszej historii, ubogacimy się duchowo.
KOŚCIOŁY I KLASZTORY DOMINIKAŃSKIE W WILNIE
Pierwsi dominikanie osiedli w Wilnie w 1321 r.
W drugiej połowie XVIII w. zbudowano kościół św. Ducha przy ul. Dominikonu (Dominikańskiej) wg projektu J. K. Glaubitza który przetrwał do dziś, stanowiąc jeden z najwspanialszych zabytków dojrzałego i późnego baroku. Wnętrze kościoła to wspaniałe rokokowe dekoracje ołtarzy, ambony i innych elementów wystroju, utrzymane w jasnych kolorach.
Pierwszy klasztor dominikański w Wilnie złożono w 1501 r. Obszerny, trójkondygnacyjny obiekt klasztorny został zbudowany początkiem XVII w. przy kościele św. Ducha. W 1807 r. decyzją władz carskich został zamknięty. Aktualnie ten zabytkowy klasztor oczekuje na renowację i zagospodarowanie.
Kościół św. Jakuba i Filipa na Łukiszkach zbudowano w pierwszej połowie XVIII w. Dominikanie pracowali tu do 1844 r.
Po stalinowskim okresie niszczenia miejsc kultu, gdzie w opisywanym kościele mieściły się garaże pogotowia ratunkowego, na początku lat dziewięćdziesiątych ub. wieku, kościół przekazano dominikanom. Trwają prace remontowo - konserwacyjne. W latach 1713 - 1739 przy kościele wybudowano klasztor. W 1844 r. władze carskie zarządziły jego kasatę. Obiekt zamieniono na szpital miejski.
 |
 |
AGLONA - ŁOTEWSKA CZĘSTOCHOWA
Łotewska miejscowość Aglona, leży 45 km na północny wschód od Daugavpils (Dyneburg). Znajduje się tam największe Sanktuarium Maryjne Łotwy. W 1699 r. zbudowano tam klasztor i drewniany kościół, w którym osadzono dominikanów. W latach 1768 - 1800 w miejsce spalonego kościoła wzniesiono barokową, trójnawową bazylikę, z okazałymi dwoma wieżami o wysokości 60 m. każda. 
Wnętrze bazyliki utrzymane w stylu rokoko, zdobią liczne stiuki utrzymane w delikatnych, pastelowych kolorach. Algonę rozsławia usytuowany w ołtarzu głównym, cudowny obraz Matki Bożej Aglońskiej, zwanej Przewodniczką z kwiatem.Obraz jest kopią Matki Bożej Trockiej, pochodzenia bizantyjskiego. Klasztor dominikański z Algony podzielił los innych klasztorów, z mocy decyzji władz carskiej Rosji w połowie XIX w. uległ kasacie. Jako sanktuarium, bazylika z cudownym obrazem Przewodniczki z kwiatem, przetrwało czasy komunizmu. W uroczystość Wniebowzięcia NMP - 15 sierpnia każdego roku, tłumy pielgrzymów nawiedzają Aglonę.
KOŚCIÓŁ I KLASZTOR DOMINIKANÓW W LISZKOWIE (LIŠKIAVA)
Liszków (Liškiava), to mała miejscowość nad Niemnem, między Druskiennikami (Druskiennikai) a Wiesiejami (Wiesiejai). Tam znajduje się piękny zespół poklasztorny. W 1694 roku do Liszkowa sprowadzono dominikanów z Sejn, dla których w XVIII na wysokim brzegu rzeki Niemen wzniesiono barokowe budowle. Kościół p.w. Św. Trójcy został zbudowany w latach 1704 - 1741. Jest to monumentalna budowla na planie krzyża greckiego. Centralne miejsce zajmuje wysoka, ośmioboczna nawa nakryta ogromną kopułą z latarnią, przylegają do niej ramiona transeptu oraz półkoliste, zamknięte prezbiterium z dwiema zaktystiami.
Na uwagę zasługuje bardzo cenny wystrój wnętrza kościoła, ambona i 7 rokokowych ołtarzy, wykonane z drewna, stiuku i gipsu, uznawane są za najpiękniejsze na Litwie. Budynek klasztoru to budowla dwukondygnacyjna, wzniesiona na planie prostokąta. Dominikanom służył nieco ponad 100 lat. Ponieważ po 3 rozbiorze Polski, lewy brzeg Niemna należał do Prus, w 1796 r. władze pruskie nakazały zamknięcie klasztoru. Budynek klasztoru służył jakiś czas jako miejsce odosobnienia dla księży. Po 2 wojnie światowej funkcjonowała tam szkoła średnia. Obecnie obiekt jest odrestaurowany i zagospodarowany na cele kultury. TROKI I DOMINIKANIE
Troki (Trakai) są starym miastem Litwy, słynącym z zamku z końca XIV w., ciekawie położonego na wyspie jeziora Galve. Końcem XVIII w. na terenie wyspy obok zamku, sprowadzeni z Wilna dominikanie rozpoczęli budowę dużego kościoła. W latach 1822 - 1823 w niedokończonej budowli, urządzili kaplicę i cele klasztorne. W tych warunkach pełnili posługi w rejonie trockim do 1864 roku, gdy władze carskie nakazały zamknięcie klasztoru. Od tego czasu, pomieszczenia z trudem wybudowane przez Zakon Dominikanów, służyły i nadal służą jako obiekty użyteczności publicznej władz i instytucji. W obiekcie brak jakichkolwiek śladów pobytu dominikanów.
DZIEJE KOŚCIOŁA I KLASZTORU W SEJNACH
Końcem XVI w. starosta Jerzy Grodziński założył miasto Sejny. W 1602 roku, oddal cały majątek Zakonowi Dominikanów w Wilnie. W 1610 roku dominikanie rozpoczęli budowę kościoła klasztornego który wybudowano w ciągu 19 lat. Prace wykończeniowe i wyposażenie kościoła trwały jeszcze wiele lat, ale jesienią 1619 roku w uroczystej procesji przeniesiono figurę Matki Boskiej z drewnianego kościoła św. Jerzego do kościoła klasztornego. Funduszy. W roku 1760 rozpoczęto poważną rozbudowę kościoła wraz z jego przeorientowaniem.
Budowę klasztoru rozpoczęto w 1619 roku po zakończeniu podstawowych prac przy wznoszeniu kościoła klasztornego. Prace budowlano-wykończeniowe budynku klasztoru trwały do schyłku XVII wieku. Prawie 200 lat funkcjonował Klasztor Dominikanów w Sejnach, był ostoją życia duchowego i materialnego mieszkańców tej ziemi, przyczynił się znacznie do rozwoju miasta i regionu. W 1804 r. klasztor zamknięto.
Bogaty jest wystrój sejneńskiej bazyliki, w tym XVIII wieczny pięcioszafowy prospekt organowy głównej nawy, na którego szczycie znajdują się 3 rzeźby wykonane w drewnie lipowym. Na środkowej szafie prospektu figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, która podaje różaniec (jeden z symboli dominikańskich), klęczącemu św. Dominikowi, po prawej figura św. Katarzyny w koronie cierniowej. W bazylice znajdują się liczne ślady podominikańskie, w tym 5 obrazów świętych: Dominika, Tomasza z Akwinu, Jacka Odrowąża, Katarzyny Sieneńskiej i Wincentego Ferrariusza.
 |
 |
 |
 |
W latach 1818 - 1925 Sejny były siedzibą biskupstwa, a kościół nosił tytuł katedry.
KRASNYBÓR I DOMINIKANIE
Krasnybór - mała wieś w gminie Sztabin posiada bogatą historię, sięgającą końca XV w.
Istniejący zabytkowy kościół (jeden z dwóch usytuowanych obok siebie), wznieśli księża bazylianie w końcu XVI w. Jest to budowla doskonale widoczna z dala, z 30 m. wysokości wieżą. W 1680 r. sprowadzono ojców dominikanów, którzy w 1684 r. objęli w posiadanie istniejący klasztor i kościół. Ten niewielki klasztor, na skutek trudności finansowych wygasł w 1825 r.
W Krasnymborze nie ma widocznych śladów obiektu klasztornego, pozostał jednak trwały ślad w postaci kościoła poklasztornego, w którym przez 140 lat biali bracia umacniali wiarę.
SANKTUARIUM W RÓŻANYSTOKU
W Różanymstoku, niewielkiej miejscowości leżącej kilkadziesiąt km na północ od Białegostoku, na wzgórzu wznosi się piękna Bazylika Mniejsza p.w. Ofiarowania NMP, a w niej łaskami słynący obraz Różanostockiej Wspomożycielki. Opiekę nad tym wspaniałym Sanktuarium , XVIII wieczynym klasztorem podominikańskim i innymi licznymi obiektami które tętnią życiem, sprawują Salezjanie Księdza Bosko. W 1660 r. obraz Matki Bożej, który zasłynął nadzwyczajnymi łaskami przeniesiono do kościoła zbudowanego w Różanymstoku. Opiekę nad kościołem i obrazem objęli ojcowie dominikanom, którzy przybyli z Sejn w roku 1661. W roku 1759 przystąpili do budowy nowego murowanego kościoła i klasztoru. Wszystkie najznakomitsze rody polskie, litewskie i ruskie starały się przyczynić do budowy.
Zbudowano piękny, duży trzynawowy kościół, z bogatym wystrojem, w tym: 13 barokowych ołtarzy, 35-głosowe organy, dębowe ławki i konfesjonały, 3 dzwony odlane w Królewcu oraz wielka ilość obrazów. Znajdziemy tu ślady dominikańskie w postaci obrazów: św. Dominika - w zwieńczeniu ołtarza z cudownym obrazem Matki Bożej Różanostockiej oraz św. Jacka Odrowążą - na filarze prawej bocznej nawy. W roku 1865 Car Aleksander II nakazał zamknąć kościół i oddać wszelkie dobra kościelne duchowieństwu prawosławnemu.W 1866 roku Kościół zamieniono na cerkiew. W 1901 roku sprowadzono tu mniszki prawosławne. W sierpniu 1915 roku mniszki prawosławne uciekły w głąb Rosji, wywożąc ze sobą największy skarb jakim był łaskami słynący Obraz Matki Bożej Różanostockiej. W listopadzie 1918 roku kościół i klasztor zostały zwrócone katolikom, dzięki zaangażowaniu Biskupa Wileńskiego Bł. Jerzego Matulewicza, który przywrócił do życia parafię.
Księża Salezjanie w miejsce wywiezionego obrazu Matki Bożej Różanostockiej umieścili kopię namalowaną przez ucznia Jana Matejki Stanisława Stankiewicza. W międzyczasie prowadzono intensywne starania o odzyskanie obrazu, które okazały się nieskuteczne. Dlatego zamówiono kolejną kopię. Obraz ten został namalowany w Warszawie w 1928 roku w pracowni Władysława Tura, następnie zawieziony do Rzymu i poświęcony przez Papieża Piusa XI.Prawie natychmiast po zainstalowaniu obrazu, Matka Najświętsza zaczęła znów zlewać swoje łaski. Uroczystej koronacji obrazu koronami papieskimi dokonano w dniu 28 czerwca 1981 roku. W 1987 r. kościół w Różanymstoku został podniesiony do godności Bazyliki Mniejszej.
KOSCIÓŁ I KLASZTOR DOMINIKAŃSKI W CHOROSZCZY
Miasto Choroszcz leży 12 km na zachód od Białegostoku. Końcem XVI w. spadkobiercą okolicznych dóbr był wojewoda trocki (przyszły biskup wileński) Stefan Mikołaj Pac, który w 1654 r. sprowadził do Choroszczy dominikanów, dla których zniesiono niewielki, drewniany klasztor.Początkiem XVIII w., hetman wielki koronny Jan Klemens Branicki, wszedłszy w posiadanie tych dóbr, przez wiele lat i z rozmachem budował tam swą letnią rezydencję, ufundował też nowe, murowane obiekty dla dominikanów, barokowy kościół i klasztor.
Oprócz słynnego cudami obrazu "Ukrzyżowanie", zakonnicy sprowadzili do kościoła liczne relikwie, w tym przechowywane do dziś relikwie św. Kandyda. Dominikanie prowadzili w Choroszczy ożywioną działalność kaznodziejską, duszpasterską i oświatową. Prowadzona przez nich szkoła słynęła na Podlasiu z wysokiego poziomu nauczania, a biblioteka klasztorna liczyła kilka tysięcy woluminów. Po 1831 roku władze carskie wymusiły zamknięcie klasztoru.
Początek